સુપ્રીમ કોર્ટનો મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો: લિક્વિડેશન પ્રક્રિયામાં હરાજીની શરતોનો ભંગ કરનાર સફળ બિડરની EMD જપ્ત થઈ શકે છે

નવી દિલ્હી, ૨૮ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬: સુપ્રીમ કોર્ટે સોમવારે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપતાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, ઇન્સોલ્વન્સી એન્ડ બેન્કરપ્સી કોડ (IBC) હેઠળની લિક્વિડેશન પ્રક્રિયામાં, જો હરાજીની શરતોમાં જપ્તી (ફોર્ફેચર)ની જોગવાઈ સ્પષ્ટપણે દર્શાવેલી હોય, તો સફળ બિડર દ્વારા વેચાણના બાકીના રકમની ચુકવણી ન કરવાના કારણે તેની અર્નેસ્ટ મની ડિપોઝિટ (EMD) જપ્ત કરી શકાય છે. આ ચુકાદો એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે IBBI (લિક્વિડેશન પ્રોસેસ) રેગ્યુલેશન્સ, ૨૦૧૬માં EMDની જપ્તી અંગે કોઈ સ્પષ્ટ જોગવાઈ નથી.

જસ્ટિસ જે.બી. પારડીવાલા અને જસ્ટિસ કે. વિનોદ ચંદ્રનની બેન્ચે આ નિર્ણય આપતાં કહ્યું કે, IBBI રેગ્યુલેશન્સ હેઠળ EMD રિઝર્વ પ્રાઈસના ૧૦% થી વધુ ન હોઈ શકે તે વાત સાચી છે, પરંતુ આ જોગવાઈ અપીલકર્તાને કોઈ રાહત આપી શકતી નથી, કારણ કે ઈ-ઓક્શન નોટિસની શરતોમાં જ જપ્તીની જોગવાઈ સ્પષ્ટપણે દર્શાવેલી હતી. હરાજીની શરતોમાં જ્યારે EMD જપ્ત કરવાની જોગવાઈ હોય, ત્યારે ફક્ત વૈધાનિક નિયમનોના આધારે જપ્તીને પડકારી શકાય નહીં.

આ કેસમાં વિવાદિત મિલકત હરિયાણાના સોનીપત ખાતે આવેલી હતી, જેની રિઝર્વ પ્રાઈસ ₹૨૫.૫૬ કરોડ હતી. EMD ₹૨.૫૫ કરોડ નક્કી કરવામાં આવી હતી, જે રિઝર્વ પ્રાઈસના બરાબર ૧૦% હતી. લિક્વિડેટરે સફળ બિડરને બિડ રકમના ૨૫% (જેમાં EMD અને બાકીના વેચાણ રકમનો એક ભાગનો સમાવેશ થતો હતો) જમા કરાવવાની શરત મૂકી હતી. ઈ-ઓક્શન નોટિસમાં સ્પષ્ટ જપ્તીની શરત હતી કે, જો સફળ બિડર વેચાણની શરતો અનુસાર બાકીની રકમ ચૂકવવામાં નિષ્ફળ જાય, તો તેના દ્વારા ચૂકવવામાં આવેલી સંપૂર્ણ રકમ, જેમાં EMDનો પણ સમાવેશ થાય છે, જપ્ત કરી શકાય છે.

અપીલકર્તાએ હરાજીમાં સફળ થયા બાદ બાકીની વેચાણ રકમ લગભગ ₹૧૯.૧૭ કરોડ પ્રથમ ૩૦ દિવસની અંદર અથવા ૧૨% વ્યાજ સાથે ૯૦ દિવસની વિસ્તૃત અવધિમાં જમા કરાવી ન હતી, જેના કારણે EMD અને અગાઉ ચૂકવેલી રકમ જપ્ત કરવામાં આવી હતી. અપીલકર્તાએ જપ્તી સામે NCLTમાં અરજી કરી હતી, જ્યાં ટ્રિપલ ટેસ્ટનો ઉલ્લેખ કરીને જપ્તી સામે આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો. NCLTએ નોંધ્યું હતું કે, અપીલકર્તાનો કોઈ છૂપો એજન્ડા ન હતો, હરાજી પ્રક્રિયાને નિષ્ફળ બનાવવાનો કોઈ ખરાબ ઈરાદો દેખાતો નથી, અને મિલકત અંગેની પેન્ડિંગ કાર્યવાહીના કારણે તેને બાકીની ચુકવણી કરવાથી રોકવામાં આવી હતી.

જોકે, NCLATએ NCLTના તારણોને રદ કરતાં નોંધ્યું હતું કે, અપીલકર્તાએ ઈ-ઓક્શનની શરતોથી વાકેફ હોવા છતાં, "એઝ ઈઝ વ્હેર ઈઝ" (as is where is) ધોરણે હરાજીમાં ભાગ લીધો હતો અને શરતોમાં સ્પષ્ટ જપ્તીની જોગવાઈ હતી. તેથી, બાકીની રકમ ચૂકવવામાં નિષ્ફળતાને IBBI રેગ્યુલેશન્સના આધારે વાજબી ઠેરવી શકાય નહીં. NCLATના આ નિર્ણય સામે અપીલકર્તા સુપ્રીમ કોર્ટમાં પહોંચ્યો હતો.

સુપ્રીમ કોર્ટે અપીલ ફગાવી દેતાં, જસ્ટિસ ચંદ્રન દ્વારા લખાયેલા ચુકાદામાં NCLATના તારણોમાં હસ્તક્ષેપ કરવાનું કોઈ કારણ જણાયું નહીં. કોર્ટે Westcoast Infraprojects Private Limited v. Ram Chandra Dallaram Choudhary અને Potens Transmission & Power Pvt. Ltd. v. Apex Buildsys Ltd. (In Liquidation) કેસોનો સંદર્ભ લીધો, જેમાં NCLATએ ઈ-ઓક્શનની શરતો હેઠળ EMD અને અન્ય થાપણોની જપ્તીને માન્ય રાખી હતી અને જેને પછીથી સુપ્રીમ કોર્ટે પણ મંજૂરી આપી હતી. કોર્ટે જણાવ્યું કે, આ સિદ્ધાંત વર્તમાન કેસમાં પણ લાગુ પડે છે, કારણ કે ઓક્શન નોટિસમાં સફળ બિડર દ્વારા ચૂકવવામાં આવેલી સંપૂર્ણ રકમ જપ્ત કરવાની સ્પષ્ટ સત્તા આપવામાં આવી હતી.

કોર્ટે ટ્રિપલ ટેસ્ટ અંગે કહ્યું કે, "બાકીની વેચાણ રકમની ચુકવણીમાં નિષ્ફળતાના કારણે જપ્તીની ધમકી આપતી વિશિષ્ટ કલમને ધ્યાનમાં લેતાં, રદ કરવામાં આવે ત્યારે જપ્તી એ એક આવશ્યક પરિણામ છે અને અપીલકર્તાને જપ્તીથી મુક્ત કરવા માટે આ કેસની હકીકતોમાં ટ્રિપલ ટેસ્ટનો કોઈ ઉપયોગ નથી. બાકીની વેચાણ રકમ ન ભરવી એ હરાજી પ્રક્રિયાને બગાડવાનો એક પ્રયાસ હતો, જેના કારણે નવી હરાજી કરવામાં આવી અને તેમાં વધુ કિંમત પ્રાપ્ત થઈ." આમ, કોર્ટે અપીલ ફગાવી દીધી.

આ કેસનું શીર્ષક: M/S ASJ FINSOLUTIONS PVT. LTD. વિરુદ્ધ VIKRAM BAJAJ

આ સાથે સંબંધિત એક અન્ય મહત્વપૂર્ણ ચુકાદામાં, સુપ્રીમ કોર્ટે SARFAESI કાયદા હેઠળ એવું પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, બેંક હરાજી ખરીદનાર દ્વારા ડિફોલ્ટના કારણે થયેલા નુકસાનની મર્યાદા સુધી જ નહીં, પરંતુ સંપૂર્ણ ૨૫% થાપણ જપ્ત કરી શકે છે.